سنت و سیره ۱۴۰۱/۰۴/۰۴ - ۲۹۴ بازدید

سیره از جهت معنی واصطلاح چیست؟واینکه میگوییم سیره حضرات معصومین ( ع) به چه معنی است؟ و فرق و تفاوت سیره معصوم و سنت معصوم به چه معنی است؟ برای هرکدام مثال بیاورید.

کلمه سیره اسم مصدر از ریشه "س ی ر" و جمع آن سِیَر و سیَرات است که به معانی مختلفی به کار رفته است. یکی از این معانی، طریقه و روش است. در اصطلاح نیز سیره عبارت است از بنای عملی انسان‌ها در طول تاریخ بر انجام کاری و یا بر ترک آن.( واژه شناسی اصطلاحات اصول فقه، ص120) به عبارت دیگر، سیره عبارت است از استمرار روش و شیوه مستمر عملی در میان مردم بر انجام کاری و یا ترک عملی(فرهنگ نامه اصول فقه، ص494؛ اصول الفقه، مظفر، ج2، ص153)بر همین اساس سیره معصومین یعنی روش و شیوه و نحوه انجام کارها یا ترک برخی امور توسط معصومین علیهم السلام تفاوت سنت و سیره
برای دست یافتن به علوم و معارف اسلامی و حکمی از احکام شرعی، ادلة اربعه؛ یعنی، کتاب، سنّت، عقل و اجماع مورد نیاز است.[1] «سنّت» پس از قرآن، دومین منبع شناخت دین است، که تبیین و تفسیر کلیات قرآن را بر عهده دارد. اگر آموزه های قرآن را به سه بخشِ اساسیِ عقاید، اخلاق و احکام تقسیم کنیم، «سنّت» دیدگاه های اسلامی را در این سه بخش به تفصیل تبیین می کند.[2]
در تفسیر مجمع البیان آمده است: به هر چیزی که به صورت «دوام» و «استمرار» اتفاق بیفتد، سنّت یا طریقت می گویند.[3] سنت، سیره، طریقت هر سه کلماتی دارای معانی نظیر هم هستند[4] و سنت، راهی است که برای اقتدا به آن و تبعیّت از آن قرار داده شده است از جمله، «سیره» و «سنت» حضرت رسول ـ صلی الله علیه و آله ـ .[5]
در معنی و مفهوم «سنت» و «سیره» از یک نظر، دو دیدگاه قابل ذکر می باشد، که هر دو، دیدگاهِ محدثان (راویان حدیث) می¬باشد.
دیدگاه اهل سنت و دیدگاه شیعه
الف) دیدگاه اهل سنت
اهل سنت از آنجا که همانند شیعه به امامت امامان اثنی عشر قائل نیستند و در نتیجه قول آنها را فقط به عنوان راوی حدیث می پذیرند در تعریف سنت چنین می گویند که:
سنت، قول پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ ، فعل آن حضرت و تقریر آن حضرت (گفتار یا انجام کاری که نزد پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ صورت گیرد و حضرت عکس العمل نشان ندهند، که نشان دهنده رضایتمندی خواهد بود) می باشد.[6]
این دیدگاه، با توجه به دلایل قطعی و روشن شیعه در امامت ائمه اثنی عشری، و حجّیت قول فعل و تقریر ایشان، دیدگاهی ناقص خواهد بود که در بیان نظر شیعه بدان می پردازیم.
ب) نظر شیعه
شیعه با توجه به دلائل قطعی اعم از عقلی و نقلی در امامت امامان دوازده‌گانه قایل به این است که:
همان دلیلی که بر ضرورت وجود پیامبر و ارسال رُسُل دلالت دارد، ضرورت وجود اصل امامت و منصبی که از جانب خدا باید داده شود را نیز ثابت می کند و روایات متواتر موجود نیز همانند برخی آیات قرآنی مصداق آن را مشخص می کنند[7] و این دلایل، قول و فعل و تقریر امامان و بلکه معصومین ـ علیهم السلام ـ را حجت و دلیل می داند. بنابراین تعریف سنت از نظر شیعه اینگونه است:
قول، فعل و تقریر معصومین ـ علیهم السلام ـ را سنت می گویند.[8]
سنت معنای دیگری نیز ـ غیر از آن مفهومی که محدثان (راویان حدیث) به آن پرداخته اند ـ دارد. طبق این تعریف هر چیزی را که از پیامبر و ائمه اثنی عشر ـ علیهم السلام ـ نقل شده، اما از باب فریضه (واجب) نباشد؛ یعنی جزء مستحبات باشد، سنت می گویند.
تفاوت سنت با حدیث:
برای اینکه محدوده سنت کاملاً روشن شود، لازم است فرق میان سنت و اصطلاح حدیث نیز اجمالاً مورد بررسی قرار گیرد.
در تفاوت میان سنت و حدیث می توان گفت که: حدیث ناظر به گفتار معصومین ـ علیهم السلام ـ است، در حالی که سنت به شیوه، منش و رفتار آنان ناظر می باشد.
و از آنجا که منش، گفتار را نیز در بر می گیرد، می توان سنّت را اعمّ و فراگیرتر از حدیث دانست. به همین دلیل، در بر شمردن ادله استنباط (جهت به دست آوردن حکم شرعی)، در کنار قرآن از سنّت یاد می شود، نه حدیث و در روایات، «عرضه بر سنّت» به عنوان یکی از راههای شناخت روایات مجعول شناخته شده است، نه عرضه بر حدیث.
با این حال باید توجه داشت که امروزه به حکایتِ فعل و تقریرِ معصوم ـ علیه السلام ـ نیز، به خاطر حیثیّت گزارش گری آن «حدیث» اطلاق می شود.[9]
آنچه تاکنون بیان شد تعریف سنت و مشخص کردن محدوده آن بود. و بنابر آنچه در اول کلام ذکر شد، سیره با سنت نسبت تساوی دارد، در نتیجه موارد ذکر شده، تعریف و توضیح سیره نیز خواهد بود.
اما برای سیره معنایی دیگر در کتب اصولی مطرح است که برای تکمیل بحث در ذیل اجمالاً به آن نیز پرداخته می شود.
سیره به معنای عادت مردم یا هماهنگی عملی آنها بر فعل (انجام کار) یا ترک چیزی.
بنابراین تعریف سیره به دو قسم تقسیم می شود: 1ـ سیره عقلائیه یا بناء عقلاء، 2ـ سیرة‌ متشرعة یا شرعیه و یا اسلامیه.
الف) سیرة عقلانیه (عقلائیه) یا بناء عقلاء: منظور از این سیره، تمام مردم و عقلاء و عرف عامه مردم بدون احتساب مذهب و ملیت است که این تعریف شامل مسلمان و غیر مسلمان می شود.
ب) سیره متشرعه یا شرعیه، و یا اسلامیه.
منظور از آن سیره تمام مسلمانان (که خصوص مسلمان مد نظر است) یا گروه خاصی از مسلمانان مثل امامیه است.[10]
نتایج:
1ـ سنت دارای دو معنی نزد محدثان (راویان حدیث) است.
الف: محدثان اهل سنت که می گویند: سنت قول، فعل و تقریر پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ می باشد.
ب: محدثان شیعه که قایلند: سنت علاوه بر قول و فعل و تقریر پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ ، امامان معصوم ـ علیهم السلام ـ را نیز در بر می گیرد.
2ـ سنت، نزد فقها به معنای مستحب است که در مقابل واجب می باشد.
3ـ سنت، معنایی اعم از حدیث دارد.
4ـ سیره، در نزد علمای اصول معنای دیگری غیر از سنت دارد. و به معنای عادت و همگامی عملی مردم بر ترک یا فعل (انجام) چیزی است.
5. سیره به این معنا دارای دو قسمت است. اول: سیرة عقلانیه که منظور عادت تمام انسان¬هاست. دوم: سیره متشرعه که به معنی عادت تمام مسلمانها یا گروهی خاص از مسلمانها مثل شیعه می باشد.
تذکر: سنت، خود فعل و قول و تقریر معصوم می باشد، اما امروزه، به حکایت آنها به صورت مکتوب، از آن جهت که حیثیت گزارش گری دارد «حدیث» نیز اطلاق می شود. بنابراین می توان نتیجه گرفت که حدیث می تواند حامل سنت نیز باشد.
برگرفته از پایگاه اندیشه قم
پی نوشت‌ها:
[1] . ر.ک: حیدری، سید علی نقی، اصول الاستنباط، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، 1376ش، ص287.
[2] . ر.ک: نصیری، علی، درسنامة علم حدیث، قم، انتشارات نصایح، چاپ اول، 1381، ص23.
[3] . ر.ک: طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، محقق: سیدهاشم رسولی محلاتی، دار احیاء التراث العربی، چاپ اول، 1406، ج1، ص643.
[4] . همان، ج3ـ4، ص670 و 671.
[5] . همان، ج1ـ2، ص642.
[6] . ر.ک: صالح، صبحی، علوم الحدیث و مصطلحه، قم، انتشارات رضی، چاپ پنجم، 1363ش، ص19.
[7] . ر.ک: مصباح یزدی، محمد تقی، آموزش عقائد، قم، سازمان تبلیغات اسلامی، چاپ چهاردهم، 1375، ج2ـ1، ص 204 الی 387.
[8] . ر.ک: مظفر، اصول الفقه، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، چاپ چهارم، 1403ق، ج2، ص57.
[9] . درسنامة علم حدیث، همان، ص30ـ31.
[10] . ر.ک: مظفر، اصول الفقه، منشورات فیروز آبادی، چاپ اول، ص405.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ اصول و قواعد فقه الحدیث، محمدحسن ربانی، بوستان کتاب، قم.
2ـ علم الحدیث، دکتر سیدرضا مؤدب، انتشارات احسن الحدیث.
3ـ کلیاتی در علم الحدیث، سیدحسین نخلی، ناشر: خود مؤلف.

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.




حاصل جمع را در کادر وارد کنید